Strict Standards: Declaration of JParameter::loadSetupFile() should be compatible with JRegistry::loadSetupFile() in /customers/e/f/f/gc-aquarius.be/httpd.www/libraries/joomla/html/parameter.php on line 512

DE VERZEGELDE ENGEL - Rodion SHCHEDRIN

Shchedrin Rodion

De 'verzegelde engel' is de titel van een in Rusland in de 19de bekende roman van Nikolai Ljeskov. De Russische componist Rodion Shchedrin heeft deze bewonderde titel gebruikt als dekmantel. Hij wilde, in navolging van Tsjaikovski en Rachmaninof, een groot religieus werk componeren, maar wist dat het met een expliciete titel onder het Sovjetbewind niet geaccepteerd zou worden. Het is veel Russisch-ortodoxer dan de Kanon pokajanen van Arvo Pärt die AQUARIUS al vele malen uitvoerde. De verzegelde engel is volkser, ook door toevoeging van een mooie fluitpartij (gebaseerd op een Russische herdersfluit) die vertolkt zal worden door PETER VERHOYEN. Daarnaast zijn er ook enkele leuke soli voor 2 knapen.

Een groot religieus werk

In 1988, kort voor de val van de Sovjet-unie, werd het millennium herdacht van Ruslands kerstening. Rodion Shchedrin componeerde voor de gelegenheid twee werken, Stichira voor orkest, en De Verzegelde Engel voor a cappella koor.

Shchedrin, die in december 80 wordt, was voorzitter van de componistenvereniging van Rusland (liberaler dan de beruchte van de Sovjet-unie), maar ook de kleinzoon van een orthodoxe pope. Atypisch voor een Russische componist van de 20ste eeuw, was hij opgeleid als koorzanger en -dirigent, in de op initiatief van Stalin opgerichte Moskouse Koorschool. De klassieken van de Russische en westerse koormuziek werden toen gezongen op nieuwe, propagandistische teksten. Onder de perestroika was dat al lang niet meer het geval. Niettemin was het componeren van een volledige orthodoxe liturgie - naar het voorbeeld van o.m. Tsjaikovsky, Gretsjanininov en Rachmaninov - officieel ongewenst. Om een brug te slaan naar dat onderdrukte verleden, en naar de traditie van de postromantische orthodoxe koormuziek, componeerde Shchedrin in De Verzegelde Engel flarden van Oudslavische teksten uit de liturgie tot een negendelige cyclus van een uur - ongeveer de lengte van zijn voorgangers.

In één opzicht breekt Shchedrin met de traditie, namelijk door toevoeging van een instrument, hetgeen in de orthodoxe kerk is verboden. Het is een pastorale “svirel” - verzamelnaam voor de Russische volkse houtblaasinstrumenten: een fluit of een schalmei. Om praktische redenen (van intonatie), wordt al sinds de première een klassieke dwarsfluit of hobo gebruikt. Het instrument staat symbool voor het vóórchristelijke Rusland, en voor het Russische volk of de Russische ziel. De (letterlijk) kryptische titel is een verwijzing naar de bekende gelijknamige novelle uit 1872 van Nikolaj Ljeskov, die zich afspeelt in het milieu van de dissidente Oudgelovigen, wier ikonen-schilderkunst wordt onderdrukt door de orthodoxe staatskerk, zoals in de 20ste eeuw de kerk door de staat. Shchedrins werk verwijst niet letterlijk naar de novelle, maar hij onthield het idee van de eerste regels van de orthodoxe gezangen die door de Oudgelovigen op dramatische momenten worden aangeheven en “als gouden gensters in het verhaal zijn uitgestrooid”. En het onderwerp van zowel de novelle als het koorwerk is restauratie, van een wonderbare icoon, en van de orthodoxe rituele koormuziek.

(tekst: Sylvester Beelaert)

Nu Shchedrin 80 wordt, is een Westerse hommage aan deze belangrijke kunstenaar, met een werk dat hem zeer na aan het hart ligt, bijzonder op zijn plaats.

Rodion Shchedrin  (° 16 december 1932)

De in Moskou geboren Rodion Shchedrin  was al voor zijn dertigste beroemd toen zijn opera “Niet enkel de liefde” in 1961 in het Bolshoi theater werd opgevoerd. Voor zijn vrouw, de beroemde ballerina en choreografe Maya Plisetskaya schreef hij verschillende balletten. Onder het starre culturele staatsbeleid werd Shchedrin getolereerd als ‘modernist’ en als voorzitter van de Russische componistenbond was het vaak dansen op een slappe koord, waarbij hem soms opportunisme werd verweten. Shchedrin is een componist van omvangrijke werken : opera’s en concerto’s. Kamermuziek  schreef hij haast niet. Na de perestrojka werd zijn positie hachelijk. Hij scheidde, emigreerde naar Duitsland en moest aan populariteit inboeten. Het onmiskenbare talent van deze belangrijke componist uitte zich in zijn recentere werken van religieuze inspiratie. “De verzegelde engel” neemt hieronder een markante plaats in.

Peter VerhoyenPeter Verhoyen  (°1968)

Peter Verhoyen studeerde fluit bij Yves Gazelle, Paul Vanwolleghem, Ida Ribera en Eric Dequeker aan de conservatoria van Brussel, Meudon/Parijs, Gent en Antwerpen. Hij is laureaat van de nationale muziekwedstrijd Axion Classics van Dexia Bank en van het Concours International UFAM te Parijs. In 1995 was hij halve finalist van de Young Artist Competition te Orlando, USA. Samen met cellist Stefaan Craeynest is hij oprichter van het kamermuziekensemble Arco Baleno, een kamermuziekensemble bestaande uit een strijkwartet met fluit. In 1996 behaalde het ensemble de eerste prijs op het internationale CHAIN-kamermuziekconcours te Enschede (Nederland) en de debuutprijs voor kamermuziek van Jeugd en Muziek Vlaanderen. Arco Baleno realiseerde twaalf cd-opnames en verscheidene radio-opnames. De groep toerde door Duitsland, Frankrijk, Slovenië, de Verenigde Staten van Amerika en Nederland. Sedert 2011 is Peter Verhoyen Artistiek Pedagogisch Directeur van de Stedelijke Academie voor Muziek en Woord te Ieper.

Enkele beelden van het concert op 8 september 2012 in Maastricht:

   
© ALLROUNDER